Özbekistan: Yatırımlar 2,8 Kat Artış Gösterdi! Orta Asya'nın Hızlı İlerlemesini Anlamak

Son yıllarda, uluslararası finans piyasalarının ilgi odağı Orta Asya'nın bir köşesine yöneldi. Özellikle Özbekistan, dikkat çekici ekonomik büyümesi ve yatırım ortamındaki iyileşmeler sayesinde yeni bir sınır bölgesi olarak varlığını artırıyor.Son raporlara göre, Özbekistan ekonomisine yapılan yatırımlar son beş yılda 2,8 kat gibi dikkat çekici bir artış gösterdi. Bu, sadece sayısal bir artıştan ibaret değil; ülkenin uyguladığı temel reformların ve bunun sonucunda uluslararası toplumun kazandığı güvenin bir kanıtıdır. Bu pazar analizi, Özbekistan'daki yatırım patlamasının arka planını, temel itici güçlerini, potansiyel fırsatlarını ve zorluklarını ve Japon şirketleri için etkilerini derinlemesine incelemektedir.

Özbekistan Ekonomisi: Dikkat Çeken Büyümenin Arka Planı

Özbekistan'da son beş yılda yatırımların 2,8 kat artması, Cumhurbaşkanı Shavkat Mirziyoyev'in uyguladığı cesur ekonomik reformlardan kaynaklanmaktadır. 2016'daki hükümet değişikliğinden bu yana, ülke daha önceki kapalı ekonomi modelinden uzaklaşarak piyasa ekonomisine geçiş sürecini hızlandırmıştır. Özellikle, aşağıdaki temel politikalar yatırım ortamını önemli ölçüde iyileştirmiştir:

• Para Biriminin Serbestleştirilmesi: Dalgalı döviz kuru sisteminin getirilmesi, yabancı yatırımcılar için önemli bir engeli ortadan kaldırmıştır. Bu, sermaye likiditesini artırmış ve iş öngörülebilirliğini iyileştirmiştir.
• Vergi reformu: Kurumlar vergisi oranlarının düşürülmesi ve çeşitli tercihli önlemlerin getirilmesi, yerli ve yabancı şirketlerin ilgisini çekmeye katkıda bulunmuştur. Özellikle belirli sektörlere ve bölgelere yapılan yatırımlar için önemli teşvikler sağlanmaktadır.
• İdari prosedürlerin basitleştirilmesi: Şirket kurma ve izin ve lisans alma ile ilgili zaman ve maliyetler önemli ölçüde azaltılmış ve "iş yapma kolaylığı" değerlendirmelerinde sıralamalar istikrarlı bir şekilde iyileşmiştir. Dijitalleşmenin teşvik edilmesi de buna katkıda bulunmuştur.
• Dış ticaretin serbestleştirilmesi: Gümrük tarifeleri engellerinin kaldırılması ve gümrük dışı engellerin hafifletilmesi, ticari faaliyetleri canlandırmış ve küresel tedarik zincirlerine entegrasyonu ilerletmiştir.

Bu reformlar, ülkenin açıklığını artırmak ve uluslararası güveni tesis etmek açısından hayati öneme sahiptir. Eski sosyalist ekonominin izlerini taşıyan bir dönemden rekabetçi bir piyasa ekonomisine dönüşen Özbekistan, Orta Asya'da yeni bir ekonomik güç olarak kendini kanıtlamaktadır. Coğrafi olarak, Avrupa, Asya ve Orta Doğu'yu birbirine bağlayan stratejik konumu, lojistik merkezi olarak da potansiyel taşımaktadır.

Yatırım Akışları için Önemli Sektörler ve Cazibe Merkezleri

Özbekistan'a yapılan yatırımlardaki artış, ülkenin çeşitli cazibesi ve henüz keşfedilmemiş iş fırsatlarından kaynaklanmaktadır. Bazı sektörler, hem yerli hem de yabancı yatırımcıların yoğun ilgisini çekmektedir.

• Enerji ve Madencilik: Doğal gaz, petrol, altın ve uranyum gibi bol miktarda maden kaynağına sahip olan ülkede, enerji geliştirme ve maden işleme alanlarına yatırımlar aktif olarak devam etmektedir. Yenilenebilir enerji sektörüne olan ilgi de giderek artmaktadır.
• Altyapı Geliştirme: Ulaşım ağları (demiryolları, karayolları, havaalanları), elektrik şebekeleri ve telekomünikasyon ağları dahil olmak üzere ülke çapında altyapı projeleri devam etmektedir ve bu projeler, kamu-özel sektör ortaklığı (PPP) modelleri aracılığıyla bol miktarda yatırım fırsatı sunmaktadır.
• Tarım ve Gıda İşleme: Geniş tarım arazileri ve çeşitli iklim koşullarından yararlanarak, pamuk üretiminin yanı sıra meyve ve sebze üretiminde de büyük gelişme kaydedilmektedir. Gıda işleme endüstrisinin modernizasyonu ve ihracatın artırılması için yatırımlar yapılması beklenmektedir.
• Turizm: Semerkant ve Buhara gibi İpek Yolu üzerindeki tarihi şehirler, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır. Turistleri çekmek için oteller, tatil köyleri ve ulaşım altyapısının geliştirilmesi devam etmektedir. Vize kısıtlamalarının hafifletilmesi de bu gelişmeye destek vermektedir.
• İmalat: Otomotiv ve tekstil endüstrileri, ulusal ekonominin bel kemiğini oluşturmaktadır. Yüksek katma değerli ürün geliştirme ve ihracata yönelik üretime yönelik yatırımlar teşvik edilmektedir.
• BT ve Dijital Ekonomi: Genç nüfusu fazla olan ülke, BT alanında yetenekli insan kaynağı yetiştirmeye odaklanmaktadır. Yazılım geliştirme, BPO (İş Süreçleri Dış Kaynak Kullanımı) ve e-ticaret dahil olmak üzere dijital ekonomiye yapılan yatırımlar hızla artmaktadır.

Bu sektörler, güçlü iç talep ve komşu Orta Asya pazarlarına erişim gibi ikili bir avantaj sunmaktadır.Ayrıca, yaklaşık 35 milyonluk genç işgücü, imalat ve hizmet sektörleri için cazip bir faktördür. Birleşme ve satın alma açısından, ortaklıklar veya mevcut yerel şirketlerin satın alınması yoluyla bu büyüme sektörlerine hızlı giriş stratejisi de uygulanabilir. Özellikle, belirli teknolojilere veya know-how'a sahip şirketlerle işbirliği, pazarda rekabet avantajı elde etmek için çok önemlidir.

Yatırımcıların Karşılaştığı Fırsatlar ve Zorluklar

Özbekistan'ın yatırım ortamı diğer gelişmekte olan pazarlar gibi önemli ölçüde iyileşme göstermiş olsa da, potansiyel fırsatlar birçok zorlukla bir arada bulunmaktadır. İhtiyatlı yatırımcılar, bu faktörleri kapsamlı bir şekilde değerlendirerek riskleri yönetirken fırsatları en üst düzeye çıkarmalıdır.

【Önemli Fırsatlar】

• Yüksek Büyüme Potansiyeli: Ekonomik liberalleşme ve yapısal reformların devam etmesi, yüksek GSYİH büyüme oranlarının sürdürülmesini sağlayacaktır. Bu, yatırım getirileri için önemli bir potansiyel kaynağı temsil etmektedir.
• Keşfedilmemiş pazarlar: Birçok sektörde pazar doygunluğu düşük seviyede kalmaya devam etmekte ve yeni girenler için önemli bir büyüme potansiyeli sunmaktadır. Tüketim malları, hizmetler ve dijital sektör özellikle umut vericidir.
• Güçlü devlet desteği: Belirli öncelikli sektörlere yapılan yatırımlar, vergi teşvikleri, arazi temini ve altyapı desteği dahil olmak üzere önemli devlet desteği bekleyebilir.
• Orta Asya'ya açılan kapı: Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan gibi komşu ülkelere de erişim noktası olarak hizmet vermektedir.

Karşılaşılan Zorluklar

• Bürokrasi ve şeffaflık: Reformlar ilerliyor olsa da, bazı alanlarda karmaşık idari prosedürler ve şeffaf olmayan karar alma süreçleri hala devam edebilir.
• Hukuk Sisteminin İstikrarı: Hukuki çerçeveler gelişmekte olsa da, uluslararası standartlarla uyum ve bunların uygulanmasında tutarlılık sağlanması zor olabilir. Yatırım koruma anlaşmalarını ve uyuşmazlık çözme mekanizmalarını anlamak çok önemlidir.
• Bölgesel Altyapı Eşitsizlikleri: Büyük şehirlerde altyapı gelişimi ilerlerken, kırsal alanlarda elektrik tedariki, ulaşım ağları ve telekomünikasyon altyapısı konusunda zorluklar devam etmektedir.
• İnsan Kaynaklarının Kalitesi ve Beceri Açıkları: Nüfus genç olmakla birlikte, belirli endüstriyel sektörlerde uluslararası düzeyde rekabetçi beceri ve deneyime sahip personel eksikliği olduğuna dair işaretler bulunmaktadır.

Bu zorlukların üstesinden gelmek için kapsamlı bir durum tespiti yapılması önemlidir. Ayrıca, güvenilir yerel kuruluşlarla ortaklık kurmak, yasal ve kültürel engelleri aşmak ve sorunsuz bir iş genişlemesi sağlamak için kilit öneme sahip olacaktır. M&A yoluyla yerel şirketleri satın alırken, hedef şirketin yönetişim yapısı ve mali durumunun titizlikle incelenmesi gerekmektedir.

Gelecekteki Görünüm ve Japon Şirketleri için Etkileri

Özbekistan ekonomisinin reform ivmesini sürdürmesi ve daha fazla büyüme kaydetmesi öngörülmektedir. Özellikle, dijitalleşmenin teşvik edilmesi, küresel tedarik zincirlerine daha derin entegrasyon ve çeşitli uluslararası kuruluşlarla işbirliğinin güçlendirilmesi, ülkenin sürdürülebilir kalkınmasını destekleyen temel unsurlar olacaktır.

Özbekistan, Japon şirketleri için yeni iş fırsatlarının hazinesi olma potansiyeline sahiptir. Aşağıdaki noktaları dikkate alan stratejik bir yaklaşım önerilmektedir.

• Yüksek Kaliteli Altyapıya Katkı Sağlama: Japonya'nın gelişmiş altyapı teknolojileri (ulaşım, enerji, su arıtma vb.) Özbekistan'ın sürdürülebilir büyümesi için çok önemlidir. PPP projelerine aktif katılım beklenmektedir.
• İmalatın Gelişmesini Desteklemek: Otomotiv parçaları, hassas makineler ve çevre teknolojileri gibi Japonya'nın güçlü olduğu yüksek katma değerli imalat alanındaki uzmanlığın aktarılması, yerel endüstrilerin gelişimine katkıda bulunabilir ve yeni pazarlar açabilir.
• Dijital dönüşüme katılım: Özbekistan'ın dijital ekonomisini destekleyecek çözümler sunmak, örneğin BT yeteneklerinin geliştirilmesi, akıllı şehir girişimleri ve e-ticaret platformu oluşturulması, önemli iş fırsatları sunmaktadır.
• Tarım ve Gıda İşlemenin Modernizasyonu: Japonya'nın gelişmiş tarım ve gıda işleme teknolojileri, Özbekistan'ın tarım ürünlerinin değerini artırabilir ve ihracat rekabet gücünü güçlendirebilir.
• Uzun vadeli bakış açısı ve güven oluşturma: Özbekistan pazarına başarılı bir şekilde girmek, sadece kısa vadeli kar peşinde koşmakla değil, aynı zamanda uzun vadeli bir bakış açısıyla güvene dayalı ilişkiler kurmakla da ilgilidir. Kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) faaliyetleri de çok önemlidir.

Özbekistan, sadece gelişmekte olan bir pazar olarak değil, Orta Asya bölgesinin istikrarına ve refahına katkıda bulunan stratejik bir ortak olarak da potansiyel taşımaktadır. Hükümet, yabancı yatırımcılara kapılarını açmaya ve cazip bir iş ortamı oluşturmaya devam edecektir.Japon şirketleri, bu dinamik değişim dalgasını yakalayarak ve Özbekistan ile karşılıklı yarar sağlayan ilişkiler kurarak büyüme için yeni bir rota çizebilirler. "İpek Yolu'nun kalbi"nde, geleceğe yatırım yapmayı düşünmek için mükemmel bir fırsat ortaya çıkmıştır.